Κυριακή, 18 Οκτωβρίου 2015

Η Μυθολογία στην ανάπτυξη γνώσεων και στη διεύρυνση της καλλιτεχνικής παιδείας (4-7 ετών)

Η κόρη μου Μαρία, σύμφωνα με τους κύκλους ζωής του Erik H. Erikson, ήδη από το καλοκαίρι διανύει τον τέταρτο κύκλο ζωής: "Εργατικότητα ενάντια στην κατωτερότητα" και αφορά παιδιά ηλικίας 5 με 13 ή και 14 ετών.
Σε αυτή την ηλικιακή φάση το παιδί είναι σε θέση να χαλιναγωγήσει τη φαντασία του και μπορέσει να συνεργαστεί. Μέσα στο πλαίσιο της συνεργασίας αυτής πειθαρχεί και παράγει. Επιπλέον, αναπτύσσει την αίσθηση της εργατικότητας και μαθαίνει να κερδίζει την αναγνώριση. Είναι ικανό να μιμηθεί επαγγέλματα και συνηθίζει να προσκολλάται σε δασκάλους και γονείς.
Σύμφωνα με τον Erikson, το παιδί κατά τον τέταρτο κύκλο ζωής αναπτύσσει "τις βασικές αρχές της τεχνολογίας", δηλαδή του τεχνολογικού ήθους του πολιτισμού. Γι' αυτό το λόγο χειρίζεται με επιτυχία σκεύη, εργαλεία κ.τ.λ.
Ένας από τους σοβαρότερους κινδύνους που μπορεί να αντιμετωπίσει ένα παιδί κατά τη διάρκεια του συγκεκριμένου κύκλου είναι να αισθανθεί ανεπάρκεια και κατωτερότητα. Μπορεί να χάσει την ελπίδα του και την αυτοπεποίθησή του για τις ικανότητές του, στο να χειρίζεται για παράδειγμα αντικείμενα του περιβάλλοντός του όπως παιχνίδια. Όλα τα παραπάνω θα μπορούσαμε να τα συνοψίσουμε στο "Είμαι ό,τι μπορώ να μάθω να εργάζομαι"
Αν πιάσουμε από την άλλη πλευρά τον αγαπημένο μου Jean Piaget, τότε διανύει το προεπιχειρησιακό στάδιο (2-7 ετών). Το προεπιχειρησιακό στάδιο ο Piaget το χωρίζει στα εξής δύο υπο-στάδια: 1. προεννοιολογική σκέψη (2-4 ετών) και στην διαισθητική ή παραστατική σκέψη (4-7 ετών). Σε αυτή την ανάρτηση θα κάνουμε λόγο για το δεύτερο υπο-στάδιο. 
Ήδη από τα 4 χρόνια του παιδιού η γλώσσα εξελίσσεται με ταχύτατους ρυθμούς. Παρ όλα αυτά τα παιδιά κάτω των 7 ετών αδυνατούν να χρησιμοποιήσουν τη γλώσσα τους ως μέσο επικοινωνίας, και αυτό γιατί τα παιδιά 4-7 ετών σκέφτονται εγωκεντρικά.
Τι σημαίνει "εγωκεντρισμός" σε αυτή την ηλικιακή φάση; Σημαίνει ότι το παιδί δυσκολεύεται να λαμβάνει υπόψη του την άποψη των συνομιλητών του και γι' αυτό  η επικοινωνία του με τους συνανθρώπους του καθίσταται δύσκολη. Το παιδί δεν αισθάνεται επιθυμία να επικοινωνήσει με άλλους και να τους κατανοήσει.
Σ΄ένα γνωστό πείραμά του είχε ζητήσει από παιδιά να αφηγηθούν εκ νέου μια ιστορία μετά την εκφώνησή της. Το αποτέλεσμα: απέτυχαν να πληροφορήσουν σωστά τους ακροατές τους. Ο λόγος; Τα παιδιά αδυνατούν να λάβουν υπόψη τους τι ενδιαφέρονταν να ακούσουν οι ακροατές τους και μάλιστα είχαν παρανοήσει αρκετά σημεία από την αφήγηση. 
Μετά τα 7 του το παιδί όμως περνά στο στάδιο της συγκεκριμένης σκέψης κατά το οποίο αρχίζει να εστιάζεται ταυτόχρονα σε πολλές διαστάσεις μιας κατάστασης ή προβλήματος, τις οποίες μπορεί με αρκετή άνεση να τις συσχετίζει μεταξύ τους. 
Ενώ, λοιπόν, τα παιδιά μας διανύουν τις παραπάνω φάσεις, εμείς είναι σημαν τικό να τα βοηθάμε, να τα στηρίζουμε και να τους προσφέρουμε υγιή γνώση που θα μάθουν σταδιακά να την επεξεργάζονται με τον κατάλληλο τρόπο. Μία πρόταση θα ήταν το διάβασμα της Μυθολογίας μας (προσέχοντας πάντα την ιστορία που θα επιλέξουμε). 
videoclips.mrdonn.org

Στη Μαρία, λοιπόν, και εγώ και ο μπαμπάς της κυρίως, συνηθίζουμε να διαβάζουμε Μυθολογία, όπως για παράδειγμα οι Θεοί των αρχαίων Ελλήνων. Με αυτό το τρόπο η Μαρία όχι μόνο εμπλουτίζει τις γνώσεις της πάνω στην ιστορία του τόπου της, όχι μόνο διασκεδάζει και το απολαμβάνει, αλλά επιπλέον αργότερα στην εφηβεία της θα είναι ικανή να αναπτύσσει τη συνδυαστική της σκέψη, να κατανοεί ευκολότερα τους πολιτισμούς της χώρας της αλλά και άλλων πολιτισμών, με ό,τι περιλαμβάνει αυτό, δηλαδή τέχνη, θρησκεία, παραδόσεις, ήθη και έθιμα, ιστορία κ.τ.λ.
Στη συνέχεια της ανάγνωσης επιλέξαμε να της ζητήσουμε να ζωγραφίσει ό,τι της έκανε εντύπωση από αυτά που άκουσε. Σας παραθέτω ορισμένες από τις ζωγραφιές της.




Εναλλακτικά, θα μπορούσε να ακολουθήσει κουκλοθέατρο με αυτά που ήδη διηγηθήκαμε ή και παιχνίδι ρόλων. 
Χρήση της μυθολογίας όχι μόνο της ελληνικής, έχουμε μεγάλο πλούτο μυθολογικών ιστοριών στη ρωμαϊκή κουλτούρα και από τα κείμενα της Παλαιάς Διαθήκης (πάντα προσέχοντας τις επιλογές μας σε όλες τις παραπάνω κατηγορίες) μπορούμε να ξεφύγουμε λίγο από τα κλασικά παραμύθια, τα οποία δυστυχώς δεν είναι πάντοτε επιτυχημένα ή παρουσιάζουν μια απλοϊκότητα. 
Σε μια άλλη ανάρτηση θα μπορούσα να σας προτείνω κάποια κείμενα από τις παραπάνω πηγές που θα δείτε στην πράξη ότι είναι εξαιρετικά, έχουν νοήματα, είναι διασκεδαστικά και αναπτύσσουν τη φαντασία. 

Επίσης η ζωγραφιά, που όπως ξέρετε οι περισσότεροι, μπορεί να μας "αποκαλύψει" πολλά για τα παιδιά, είναι ένα άλλο μεγάλο κεφάλαιο που θα αναλύσουμε. Για παράδειγμα, δείτε στις ζωγραφιές της Μαρίας είναι σαφέστατη η επίδραση της διγλωσσίας της, καθώς χρησιμοποιεί ως μητρικές γλώσσες τα ελληνικά και τα γαλλικά. Τα συναισθήματα -όλων των ειδών- είναι διάχυτα στις ζωγραφιές των παιδιών μας!

Καλή διασκέδαση!